Eye(s) Open in EYE Filmmuseum: koloniale films door nieuwe ogen

Stel je voor: een archief van zo’n 2.000 koloniale films, gedraaid in voormalig bezet Indonesië en Suriname. Beelden die decennialang bepaalden hoe het ‘verre gebied’ werd gezien, vanuit één perspectief, vanuit de camera van de kolonisator. De tentoonstelling Eye(s) Open in het EYE Filmmuseum stelt die blik nu radicaal ter discussie. Curator Hicham Khalidi en co-curator Judith Öfner nodigden elf kunstenaars uit om twee jaar lang in dat archief te duiken en er iets nieuws mee te maken. Geen commentaar van buitenaf, maar tien volledig nieuwe werken die van binnenuit antwoord geven.

De blikvangers zijn fors. Riar Rizaldi, afkomstig uit Indonesië, maakte Tropenkolder: een filminstallatie waarin hij re-enactment gebruikt om het onzichtbare werk van Javaanse spoorwegarbeiders zichtbaar te maken via zogeheten phantom ride films, beelden die ooit werden gedraaid vanuit rijdende treinen. Datzelfde koloniaal perspectief staat centraal in Dominion van het duo Jongsma + O’Neill (Eline Jongsma en Kel O’Neill). Zij gebruikten kunstmatige intelligentie om ontmoetingen te reconstrueren die nooit gefilmd werden: die tussen Nederlandse katholieke missionarissen en de bevolking van het eiland Flores. Wat nooit werd vastgelegd, wordt nu alsnog zichtbaar gemaakt.

Het EYE zelf is al een bijzondere locatie voor zo’n tentoonstelling. Het futuristische gebouw aan de noordelijke IJ-oever, ontworpen door het Weense bureau DMAA, heeft vier bioscoopzalen en een grote wisseltentoonstelling-ruimte. Dat het museum zijn collectie beschouwt als een ‘Living Archive’, open voor hergebruik en nieuwe interpretaties, is precies wat Eye(s) Open mogelijk maakt. Bovendien is er een uitgebreid randprogramma: films, talks en evenementen in de bioscoopzalen, en elke zondag om 14:00 een rondleiding van zestig minuten.

Tien nieuwe werken die van binnenuit antwoord geven op wat die oude beelden niet tonen.

Elf kunstenaars uit landen waaronder Indonesië, Nederland, Jamaica en het Verenigd Koninkrijk, tien nieuwe werken, en een archief van 2.000 films als vertrekpunt. Eye(s) Open loopt tot 6 september 2026. De zondagse rondleiding kost 7,50 euro per persoon en duurt een uur. Voor studenten in het voortgezet en hoger onderwijs is er een apart aanbod. Het museum in de Overhoeks-wijk is met de pont vanaf Centraal Station in een paar minuten te bereiken.