Soms loop je erlangs zonder op te kijken. Dat is jammer, want de gevel van Pathé Tuschinski is een van de meest uitgesproken stukken architectuur in het centrum. Geglazuurde tegels, keramische sculpturen, smeedijzeren decoraties en torens die iets oosters hebben zonder er eenduidig oosters uit te zien. Op 28 oktober 1921 ging de deur open. De bouwkosten bedroegen circa vier miljoen gulden. Dat was in die tijd een enorm bedrag, en dat zie je.
Achter het theater zaten drie Pools-Joodse ondernemers met filmpassie: Abraham Tuschinski, Hermann Ehrlich en Hermann Gerschtanowitz. Tuschinski was de drijvende kracht, de man met het idee en de ambitie. Ehrlich en Gerschtanowitz stonden naast hem. Ze wilden niet zomaar een bioscoop neerzetten, maar iets wat mensen zou raken zodra ze de deur instapten. Architect Hijman Louis de Jong vertaalde die ambitie naar een gebouw in een stijl die je nergens anders terugvindt: Art Deco, Jugendstil en de Amsterdamse School door elkaar, op een manier die een eigen naam verdiende. Ze noemen het de Tuschinski Art Deco-stijl. De smeedijzeren decoraties en lampen zijn het werk van Barend Jordens, die een groot deel van het karakter van de hal voor zijn rekening nam.
De hoofdzaal is het hart van het geheel. Originele handgeknoopte tapijten met een adelaarsmotief liggen er nog steeds. Het balkon is er, de warme kleuren zijn er, de gouddetails zijn er. Bij de opening had het theater een Wurlitzer-theaterorgel en een live filmorkest. Revolutionair was ook het verwarmings- en ventilatiesysteem, iets wat in 1921 bepaald niet vanzelfsprekend was. Van dat alles is de sfeer gebleven. Tussen 1998 en 2002 volgde een grote restauratie die vier jaar duurde en de hoofdzaal terugbracht naar haar originele staat. Sindsdien draait alles op de manier waarop het bedoeld was.
Originele handgeknoopte tapijten met een adelaarsmotief liggen er nog steeds, en dat maakt elk bezoek anders dan je verwacht.
Alle drie de oprichters, Tuschinski, Ehrlich en Gerschtanowitz, kwamen om tijdens de Holocaust. Dat gegeven hangt onzichtbaar maar voelbaar in de lucht als je er rondloopt. Het gebouw aan de Reguliersbreestraat is meer dan honderd jaar oud en draait nog steeds. Dat is op zichzelf al iets om even bij stil te staan.